Kazemat Scheveningen

Het project

De kazemat is in 1939 gebouwd in het kader van de mobilisatie/kustverdediging. Bij de vuurtoren ligt er nog een (daar is een doorzichtige plaat in het trottoir, zodat je ‘m kunt zien liggen). De derde toen gebouwde kazemat lag ergens bij Seinpost en is ooit verhuisd naar een museum in oost-NL.

Bij de aanvang van de renovatie van de noord-boulevard in 2017 heeft de initiatiefnemer de gemeente Den Haag gevraagd de uit 1939 daterende Nederlandse kazemat te behouden die zich in de te slopen boulevardmuur bevond. Dit ter fysieke verankering van hetgeen zich op dit stuk strand tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft afgespeeld. Het bunkertje is er de enige nog zichtbaar aanwezige stille getuige van.

Overleg met en tussen Monumentenzorg, Stedelijke ontwikkeling, het Ingenieursbureau van de gemeente, een wethouder en de projectleiding op de noord-boulevard) leidde tot plaatsing van de kazemat op de gemeentelijke monumentenlijst. Er werd een nieuwe plek voor de kazemat vastgesteld: aan de voet van een duin aan het einde van de noord-boulevard, pakweg tussen Carlton Beach en Patagonia Beach. Het plan hield tevens de vernoeming van het pleintje ervoor tot ‘Contact Holland Plein’. De gemeente verklaarde zich bereid tot een financiële bijdrage van €15.000,- uit het budget voor monumentenzorg. Ook Fonds 1818, het Prins Bernhard Cultuurfonds, de provincie Zuid-Holland, de Wiardi Beckman Stichting en de Erik Hazelhoff Roelfzema Foundation committeerden zich aan het project. Met de herplaatsing van de kazemat wordt een algemeen maatschappelijk belang gediend: het blijvend onder de aandacht van een algemeen publiek houden van een van de boeiendste ‘verhalen’ uit de bezettingstijd. Volgens een eerste planning zou herplaatsing van het bunkertje in het voorjaar van 2021 plaatsvinden. 

Toen de kazemat vrij kwam te liggen bij de renovatie van de boulevard kroop de initiatiefnemer als eerste persoon sinds ’45 de kazemat in. Het eerste wat hij deed was zoeken naar het zakagendaatje dat Frans Goedhart in die nacht van 17/18 januari ’42 bij het naderen van de Duitse patrouille in het bunkertje zou hebben gezocht, maar vermoedelijk hebben de Duitsers het meegenomen. Hij vond slechts een stuk of wat roestige patronen, een uit elkaar vallende Duitse krant in een nis en meer van die rommel. Bij het Atlantikwallmuseum Scheveningen waren ze er blij mee, de spullen liggen momenteel in een vitrine in het infocentrum rechts van de entree van de Pier. Erachter is in 2018 het bunkertje voorlopig geparkeerd. En daar staat het dus nog steeds. 
In november 2022 heb de initiatiefnemer wethouder Mulder gevraagd wanneer het eindelijk tot herplaatsing komt. Hij verzekerde me dat het er zeker van gaat komen, maar wist verder ook niks. Via via hoorde de initiatiefnemer dat de projectleider op de noord-boulevard, Ruben Strauss, nog niet veel gedaan had aan de herplaatsing. Bom van Hart voor Den Haag heeft nu schriftelijke vragen gesteld. Inmiddels is bekend geworden dat men mag beginnen met de restauratie van de kazemat op de huidige plek. Als dat klaar is wordt het naar zijn nieuwe plek getakeld. Liefst had de initiatiefnemer het midden op de boulevard gezet, zodat men er omheen kan lopen. Echter mocht men over bijvoorbeeld over 10 jaar alles weer op de schop moet gooien is al gauw de vraag ‘wat moeten we met dat ding?’ Dan is de initiatiefnemer al blij dat het überhaupt wordt bewaard. 

De kosten

Benodigd budget: € 43.000,-

Het verhaal

Tussen november 1941 en maart 1942 vond op het deel van het strand ten noorden van de huidige Pier de operatie ‘Contact Holland’ plaats: vanuit Engeland werden geheim agenten en zendapparatuur voor het Nederlandse verzet op het strand gezet. Daarnaast moesten, op verzoek van de toenmalige koningin Wilhelmina, Nederlandse verzetsmensen naar Engeland worden overgebracht. De landingen van Erik Hazelhoff Roelfzema c.s. op het strand van Scheveningen behoren tot de boeiendste bezettings- en verzetsavonturen. Tegelijk waren de acties beklemmende en treurige gebeurtenissen, die velen het leven hebben gekost. Veel aspecten uit de oorlogstijd komen op dit stuk strand samen: de strijd tegen de bezetter, de ongemakkelijke verhoudingen binnen het verzet, de spanningen in Londense kringen, de moeizame relatie tussen Londen en bezet Holland, de aanloop naar het Englandspiel, extreme dapperheid en verraad.

Het dieptepunt was de fataal verlopen poging tot overtocht van dr.  Herman Wiardi Beckman en Frans Goedhart, een van de oprichters van het illegale Parool, in de nacht van 17/18 januari 1942. Beiden hielden zich met hun begeleider Willem Pasdeloup schuil in de kazemat in de nabijheid van de golfbreker waar Peter Tazelaar en Gerard Dogger de komst van Hazelhoff Roelfzema en Chris Krediet vanuit Engeland afwachtten. Tijdens zijn verhoor voor de Parlementaire Enquêtecommissie naar het regeringsbeleid 1940-1945 (zie ‘De Nederlandse geheime diensten te Londen – De verbindingen met het bezette gebied’ – Verhoren, deel 4C-1, p. 671) beschreef Goedhart in 1949 wat er gebeurde:

‘Tazelaar kwam ons tegemoet en zei: er is nog niets te zien; jullie moet hier niet blijven; ga in dat gat van die bunker – vlak naast het trapje van de boulevard naar het strand lag een kleine, niet gebruikte bunker, die nog van het Nederlandse leger was geweest – daar ben je uit het zicht en zit je buiten de wind; daar zit je safe. (…) Wiardi Beckman, Pasdeloup en ik zijn teruggekrabbeld over het ijs en zijn de kleine bunker ingegaan. (…)  Na vijf of zes minuten kwam de nieuwe [Duitse] patrouille de boulevard afgestapt. (…) De stappen gingen het trapje af, kwamen tot vlak voor ons en opeens hoorden wij een ontzettend geschreeuw: Heraus! Heraus! Sofort! Es wird geschossen! En een halve divisie moffen sprong rond om en op onze bunker, voorzien van handgranaten, geweren en electrische lantaarns. Er zat er zelfs één op het dak van de bunker met handgranaten, omdat ze blijkbaar bang waren, dat wij zouden schieten. Die lieden wisten dus precies, dat wij in die bunker zaten! Wij kwamen er uit. Wiardi Beckman had een grote wollen muts op, die tot zijn schouders reikte, waarbij alleen zijn mond, neus en ogen door kleine spleetjes waren te zien. Eén van de Duitsers maakte de opmerking: Du bist der Weihnachtsmann, was? Wij werden met geweren gestompt en alle Duitsers begonnen tegen ons te brullen: Haben Sie Waffen? Wij werden afgetast. We hadden geen wapen. […] Daarna werden wij op een afstand van drie meter met de handen omhoog en in triomf door de Duitsers naar de Kommandantur op de boulevard gebracht.’

Tazelaar en Dogger wisten via de zee aan arrestatie te ontkomen. Goedhart ontsnapte uit gevangenschap. Pasdeloup werd onder druk van de Duitsers als informant ingezet en door het verzet gedood. Wiardi Beckman werd gedwongen tot een lange tocht langs gevangenissen en kampen en werd vervolgens als Nacht und Nebel-gevangene naar Natzweiler en Dachau gebracht. Daar stierf hij op 15 maart 1945 aan vlektyfus.